Page 8 - demo_ksiazki
P. 8

Gwiazdy
                G
                                                      y
                       wiazd



































            Skąd biorą się gwiazdy?
            Skąd biorą się g
                                                      y?
                                           wiazd
           G w i a z d y   s i ę   „ r o d z ą ” .   P r z e s t r z e ń   k o s m i c z n a
           Gwiazdy się „rodzą”. Przestrzeń kosmiczna

                          s
                           t

                                t
                               e
                             n
                              i
                         e
                 n
                   i
                e
                 ł
                   o

                        j
                     n
                      a
                                 y
                                                   i
                                                    e
                                                  b

                                                o
                                                     k
                                                           i
                                                           ,
                                                        m
                                                      t
                                                       a
                                               i

                                       w
                                     o
                                   l
                                   k
                                         i
                                            i
                                             m
                                           k
                                         e
                                          l
           wypełniona jest nie tylko wielkimi obiektami,          Czy wszystkie obłoki międzygwiazdowe
           w
              p
             y
                                                                  Czy wszystkie obłoki międzygwiazdowe
           a l e   t a k ż e   a t o m a m i   g a z u   ( p r z e w a ż n i e   w o d o r u )
           ale także atomami gazu (przeważnie wodoru)
                                                                        zamieniają się w gwiazdy?
                         y
                                               g
                                       o
                                              a
                       d
                                o
                                                    c
                                                   z
                                                 ę
                                                  s
                                     d

                            o
                                         c
                                         i
                             c
                                           h
                               h

                           d

                                             z
                                                       e
                                   z
           i pyłem. Kiedy dochodzi do ich zagęszcze-                    zamieniają się w gwiazdy?
           i
                   .
                                                        -
               e
               ł
                                 d
                 m
              y


            p
                     i
                      e

                    K
                                                     z
                                    i
                                     ą

                                    z
                                       s
                                        i
                                  c
                                        ę
           nia, atomy wodoru łączą się w dwuatomowe
                                                    o
           n
                                                      m
                                                           e
                                                         w
                                                        o
                                                   t

                                          w

                                             d
                                                  a
                                                u
                                               w
             a
                  o
            i
                              u

               a
                 t
                   m
                         o
                           d
                            o
                       w
                             r
                     y

              ,

                                ł
                                 ą
                                                                                              z
                                                                                     ał
                                                                                       a gwi
                                                                                   st
                                                                                             a
                                                                                 w
                                                                                                      ot
                                                                                                        og-
                                                                    Nie. Aby powstała gwiazda, protog-
                                                                    Ni
                                                                                               d
                                                                            y po
                                                                                                 a, p
                                                                       e. Ab
           cząsteczki. Powstaje w ten sposób ogromny
           c z ą s t e c z k i .   P o w s t a j e   w   t e n   s p o s ó b   o g r o m n y   Ni e. Ab y po w st ał a gwi a z d a, p r r ot og-
                                                                  wiazda musi mieć odpowiednią masę, co
                                                                  wiazda musi mieć odpowiednią masę, co
           (nawet kilkaset lat świetlnych średnicy) obłok
           (nawet kilkaset lat świetlnych średnicy) obłok         wi a z d a m u si mi e ć od po wi e d ni ą m a s ę, c o
                                                                 najmniej 0,083 masy naszego Słońca. Je-
                                                                    jm
                                                                 n
                                                                      ni
                                                                                                    o
                                                                                    a
                                                                            ,083 m
                                                                                             e
                                                                                                     ń
                                                                                               go Sł
                                                                          j 0
                                                                                          a
                                                                                           sz
                                                                                                       c
                                                                                     s
                                                                                                        a. Je-
                                                                                      y n
                                                                  a
                                                                        e
           międzygwiazdowy, który coraz bardziej się za-
           międzygwiazdowy, który coraz bardziej się za-         najmniej 0,083 masy naszego Słońca. Je-
                                                                 żeli tej masy nie osiągnie, nie rozpocznie
                                                                             y ni
                                                                            s
                                                                           a
                                                                                               e r
                                                                                                          ni
                                                                                      ą
                                                                                                   z
                                                                                                     pocz
                                                                                        gni
                                                                                                            e
                                                                                                  o
                                                                      e
                                                                                     si
                                                                                           e, ni
                                                                  eli t
                                                                                 e o
                                                                       j m
                                                                 ż
           gęszcza, przyciąga kolejne drobiny pyłu, a tak-
           gęszcza, przyciąga kolejne drobiny pyłu, a tak-       żeli tej masy nie osiągnie, nie rozpocznie
                                                                     e
                                                                       ak
                                                                                                  st
                                                                                                        e wt
                                                                 się reakcja termojądrowa. Powstanie wte-
                                                                 si
                                                                                                      ni
                                                                                                 w
                                                                                                            e-
                                                                                        o
                                                                                    ją
                                                                                                    a
                                                                                       r
                                                                   ę r
                                                                                      d
                                                                                         w
                                                                          ja t
                                                                                               o
                                                                         c
                                                                              e
                                                                                           a. P
                                                                                  o
                                                                               rm
           że inne mniejsze obłoki. W końcu najbardziej
           że inne mniejsze obłoki. W końcu najbardziej          się reakcja termojądrowa. Powstanie wte-
                                                                                                         ją
                                                                                        eł, obi
                                                                                wy k
                                                                              o
                                                                                      r
                                                                                       z
                                                                                     a
                                                                           r
                                                                        . b
                                                                       w
                                                                             z
                                                                            ą
                                                                                               ekt e
                                                                                                    mitu
                                                                                                           c
                                                                 dy tzw. brązowy karzeł, obiekt emitujący
                                                                                                            y
                                                                  y tz
                                                                 d
           zagęszczone centrum obłoku zaczyna wiro-              dy tzw. brązowy karzeł, obiekt emitujący
           zagęszczone centrum obłoku zaczyna wiro-
                                                                 niewielkie (w porównaniu z gwiazdami)
                                                                 niewielkie (w porównaniu z gwiazdami)
           wać wokół własnej osi, tworząc protogwiazdę.          ni e wi elki e (w po r ó wn a ni u z gwi a z d a mi)
           wać wokół własnej osi, tworząc protogwiazdę.
                                                                                    o
                                                                                        e k
                                                                        n
                                                                          e
                                                                                           a
                                                                                  ą
                                                                                            rł
                                                                                              y m
                                                                           r
                                                                                                            ć
                                                                            gii. Br
                                                                                   z
                                                                                      w
                                                                     ci e
                                                                 il
                                                                                                  ogą i
                                                                 ilości energii. Brązowe karły mogą istnieć
                                                                                                       stni
                                                                                                           e
                                                                  o
                                                                    ś
                           z
                                         o
                                           d
                      g
                                 s
                                                    n
                            d
                          a
                                              o
                                  i
                                               w
                         i
                                            p
           Gdy protogwiazda osiągnie odpowiedni cię-
                                                   d
                                                 i
                                                 e
                       w
                    o
                                       e
             d
                                       i
                 r
                                                       c
           Gdy protogwiazda osiągnie odpowiedni cię-             ilości energii. Brązowe karły mogą istnieć
              y
                                                          -

                                                        i
                p
                                                        ę
                                                     i


                                   ą
                    t

                              a
                                    g
                                o
           G
                                     n
                  o
                                                                 setki milionów lat, wychładzając się, aż
                                                                 setki milionów lat, wychładzając się, aż
           żar i temperaturę, zaczynają w niej przebie-          s etki mili o n ó w l at, wychł a d z a ją c si ę, a ż
           żar i temperaturę, zaczynają w niej przebie-
                                                                                                      yć p
                                                                                                           z
                                                                                          rł
                                                                                                             e-
                                                                                            y m
                                                                                                ogą b
                                                                                         a
                                                                                                           r
                                                                                ą
                                                                           u. Br
                                                                                  o
                                                                                 z
                                                                       nik
                                                                 do zaniku. Brązowe karły mogą być prze-
                                                                 d
                                                                      a
                                                                  o z
                                                                                    w
                                                                                      e k
           gać procesy syntezy jądrowej. Jądra atomów
           gać procesy syntezy jądrowej. Jądra atomów            do zaniku. Brązowe karły mogą być prze-
                                                                              e p
                                                                                             a
                                                                                                     ęk
                                                                           a
                                                                 chwytywane przez grawitację większych
                                                                 ch
                                                                                               c
                                                                            n
                                                                                                ję wi
                                                                                                       sz
                                                                    wytyw
                                                                                  z
                                                                                          wit
                                                                                   ez gr
                                                                                                          ych
                                                                                        a
                                                                                 r
           wodoru łączą się, tworząc jądra atomów helu.
           wodoru łączą się, tworząc jądra atomów helu.          chwytywane przez grawitację większych
                                                                 gwiazd i wtedy krążą wokół nich. Także
                                                                                                   ch. T
                                                                                                        ak
                                                                                                           ż
                                                                                                            e
                                                                 gwi
                                                                                       ą w
                                                                                      ż
                                                                     a
                                                                                              ół ni
                                                                                    r
                                                                       d i wt
                                                                              e
                                                                                           ok
                                                                                y k
                                                                               d
                                                                      z
                                                                                     ą
           Towarzyszy temu wydzielanie ogromnych ilo-
           Towarzyszy temu wydzielanie ogromnych ilo-            gwiazd i wtedy krążą wokół nich. Także
                                                                 wokół brązowych karłów mogą krążyć
                                                                 wokół brązowych karłów mogą krążyć
           ści energii, m.in. świetlnej, dzięki której możemy    w ok ół b r ą z o wych k a rł ó w m ogą k r ą ż yć
           ści energii, m.in. świetlnej, dzięki której możemy
                                                                                 a
                                                                     e k
                                                                                   w
                                                                                         a
                                                                                           n
                                                                          rł
                                                                  inne karły, a nawet planety.
                                                                                    et pl
                                                                        a
                                                                           y, a n
                                                                                            ety.
                                                                    n
                                                                  n
           obserwować nawet bardzo odległe gwiazdy.
           obserwować nawet bardzo odległe gwiazdy.
           o b s e r w o w a ć   n a w e t   b a r d z o   o d l e g ł e   g w i a z d y .  i inne karły, a nawet planety.
        20 20 20
   3   4   5   6   7   8   9   10   11   12   13